Sempena Hari Pentadbir Universiti yang diraikan pada Ogos, kita wajar melihat semula peranan pentadbir universiti daripada perspektif yang lebih luas. Selama ini, pentadbir sering dikaitkan dengan pengurusan mesyuarat, surat-menyurat, kewangan, sumber manusia, sistem, prosedur dan pelbagai urusan operasi yang memastikan sesebuah universiti terus berjalan.
Sememangnya, kecekapan mengurus merupakan asas penting dalam pentadbiran. Namun, di sebalik rutin dan tanggungjawab tersebut tersimpan satu khazanah yang jauh lebih besar iaitu pengalaman, pengetahuan, pemerhatian dan pemikiran pentadbir itu sendiri.
Persoalannya, apakah yang berlaku kepada khazanah tersebut apabila seseorang pentadbir bertukar jawatan, berpindah universiti atau bersara? Jika tidak didokumentasikan, sebahagian besar pengalaman itu mungkin turut hilang bersamanya.
Justeru, penulisan perlu dilihat sebagai lebih daripada sekadar aktiviti sampingan. Penulisan ialah senjata intelektual pentadbir universiti untuk menukar pengalaman menjadi ilmu, membina wacana dan menyumbang kepada pembangunan institusi.
Pentadbir bukan sekadar pelaksana
Universiti hari ini berhadapan dengan persekitaran yang semakin kompleks. Kecerdasan buatan (AI), transformasi digital, perubahan dasar, tuntutan generasi baharu, kekangan sumber, cabaran kewangan dan keperluan meningkatkan kualiti perkhidmatan menuntut pentadbir memiliki keupayaan berfikir yang lebih strategik.
Pentadbir tidak lagi boleh dilihat sekadar sebagai pelaksana dasar atau pengurus prosedur. Mereka ialah individu yang setiap hari berhadapan dengan masalah sebenar organisasi dan mencari jalan penyelesaian yang praktikal. Daripada pengurusan sumber manusia kepada transformasi digital, daripada tadbir urus kepada pengurusan kewangan, daripada kebajikan warga universiti kepada pengurusan risiko, semuanya memberikan pengalaman yang mempunyai nilai ilmu.
Namun, pengalaman hanya akan kekal sebagai pengalaman jika tidak direfleksikan dan didokumentasikan. Di sinilah penulisan memainkan peranan.
Menukar pengalaman menjadi ilmu
Menulis memaksa seseorang berhenti seketika daripada kesibukan bekerja untuk bertanya: Mengapa perkara ini berlaku? Apakah yang telah kita pelajari? Apakah kesilapan yang perlu dielakkan? Apakah pendekatan yang terbukti berkesan? Proses tersebut sebenarnya merupakan satu bentuk refleksi profesion.
Pentadbir yang menulis bukan sekadar menceritakan apa yang telah dilakukan. Beliau sedang menukar pengalaman kepada pengetahuan yang boleh dikongsi dan dimanfaatkan oleh orang lain. Sesuatu inovasi dalam pengurusan yang pada awalnya hanya dilihat sebagai penyelesaian kepada masalah setempat, misalnya, boleh menjadi amalan terbaik apabila pengalaman tersebut ditulis dengan baik dan dikongsi kepada komuniti pendidikan tinggi.
Daripada sebuah pengalaman lahirlah pembelajaran,
Daripada pembelajaran lahirlah pengetahuan,
dan daripada pengetahuan yang dikongsi, lahirlah perubahan,
Menulis untuk memimpin pemikiran.
Kepimpinan tidak semestinya berlaku melalui ucapan di pentas atau keputusan dalam bilik mesyuarat. Penulisan juga merupakan satu bentuk kepimpinan. Pentadbir yang menulis sebenarnya sedang menyertai perbincangan mengenai masa depan pendidikan tinggi. Mereka boleh mengemukakan pandangan tentang budaya kerja, integriti, AI, transformasi digital, pembangunan bakat, kesejahteraan warga universiti, tadbir urus dan pelbagai isu yang berkaitan dengan institusi pengajian tinggi.
Dalam konteks ini, penulisan menjadi medium untuk membina wacana, bukan sekadar menyampaikan pendapat. Pentadbir mempunyai kelebihan tersendiri kerana mereka melihat universiti daripada perspektif yang sangat dekat dengan operasi dan realiti organisasi. Mereka mengetahui cabaran yang mungkin tidak kelihatan dari luar. Oleh itu, suara pentadbir juga perlu didengar dalam wacana pendidikan tinggi.
Tidak perlu menunggu menjadi pakar
Antara alasan yang sering menghalang pentadbir daripada menulis ialah merasakan diri tidak cukup hebat atau bukan seorang ahli akademik. Sebenarnya, penulisan tidak semestinya bermula dengan kajian yang besar. Ia boleh bermula dengan satu persoalan yang ditemui dalam pekerjaan.
Mengapa sesuatu prosedur tidak berkesan? Bagaimana sebuah pasukan berjaya mengatasi krisis? Apakah pendekatan terbaik mengurus perubahan? Bagaimana teknologi boleh meningkatkan perkhidmatan? Apakah yang boleh dipelajari daripada sesuatu kegagalan?
Persoalan-persoalan ini boleh menjadi titik permulaan sebuah rencana. Pentadbir tidak perlu menunggu sehingga memiliki gelaran profesor atau puluhan tahun pengalaman untuk mula menulis. Apa yang diperlukan ialah kesediaan untuk berfikir, membaca, menganalisa data, membuat refleksi dan berkongsi.
Daripada meja pentadbiran ke ruang wacana
Budaya penulisan dalam kalangan pentadbir mampu membina satu dimensi baharu dalam pembangunan profesional. Selama ini, kejayaan pentadbir sering diukur melalui kecekapan melaksanakan tugas. Itu sememangnya penting. Tetapi lebih jauh daripada itu, pentadbir juga perlu diberikan ruang untuk membina kapasiti intelektual.
Pentadbir yang menulis akan belajar membaca isu secara lebih kritis, menyusun hujah, menilai sesuatu masalah dan melihat cabaran organisasi daripada perspektif yang lebih luas. Dalam jangka panjang, budaya ini boleh melahirkan pentadbir yang bukan sahaja cekap mengurus, tetapi mampu berfikir secara strategik dan mempengaruhi perubahan.
MASTI sebagai pemangkin budaya penulisan
Dalam usaha membudayakan penulisan dalam kalangan pentadbir universiti awam, Majlis Pentadbir Universiti Awam Malaysia (MASTI) juga boleh memainkan peranan yang lebih strategik. Sebagai wadah yang menghimpunkan pentadbir universiti awam, MASTI mempunyai kedudukan yang cukup penting untuk mengangkat penulisan sebagai salah satu instrumen pembangunan profesional dan intelektual pentadbir.
Antara inisiatif yang telah diambil ialah mewujudkan Anugerah Penulisan Pentadbir Universiti Awam bagi mengiktiraf pentadbir yang aktif menghasilkan penulisan berkualiti dan memberikan sumbangan kepada wacana pendidikan tinggi. Anugerah tersebut boleh merangkumi kategori seperti rencana media, penulisan ilmiah popular, buku, esei pemikiran, amalan terbaik, inovasi pentadbiran serta penulisan berkaitan tadbir urus universiti. Pengiktirafan sebegini bukan semata-mata untuk mencari siapa penulis terbaik. Lebih penting, ia menjadi pemangkin pembentukan budaya intelektual dalam kalangan pentadbir universiti awam.
MASTI juga boleh mempertimbangkan penerbitan Kompilasi Penulisan Terbaik Pentadbir Universiti Awam secara berkala, menghimpunkan idea, pengalaman dan amalan terbaik pentadbir daripada pelbagai universiti. Selain itu, Konvensyen Penulisan Pentadbir Universiti Awam, bengkel penulisan berterusan serta jaringan penulis pentadbir boleh diwujudkan bagi menyediakan ekosistem yang lebih tersusun.
Dengan pendekatan ini, penulisan tidak lagi dilihat sebagai aktiviti individu, tetapi menjadi sebahagian daripada budaya profesion profesional pentadbir universiti awam.
Membina legasi melalui tulisan
Setiap pentadbir mempunyai cerita tentang organisasi yang pernah dipimpinnya, masalah yang pernah diselesaikan, perubahan yang pernah dilaksanakan dan manusia yang pernah dibimbing.Semua itu merupakan sebahagian daripada sejarah institusi.
Jika tidak ditulis, sejarah tersebut mungkin hilang.
Jika ditulis, ia boleh menjadi sumber inspirasi kepada generasi pentadbir berikutnya.
Maka, penulisan bukan sekadar menghasilkan artikel untuk disiarkan di akhbar. Lebih besar daripada itu, penulisan ialah usaha membina legasi intelektual.Pentadbir yang baik memastikan tugasnya selesai. Pentadbir yang hebat memastikan pengalamannya dapat dipelajari orang lain. Pentadbir yang meninggalkan legasi memastikan pemikirannya terus memberi manfaat walaupun beliau sudah tidak lagi berada di kerusi pentadbiran.
Sempena Hari Pentadbir Universiti, mungkin sudah tiba masanya kita memberikan nafas baharu kepada makna pemerkasaan pentadbir. Pemerkasaan bukan hanya melalui kursus, latihan, kenaikan kompetensi atau pendedahan kepada teknologi baharu. Pemerkasaan juga berlaku apabila pentadbir diberikan keberanian dan ruang untuk berfikir, menulis dan menyumbang kepada wacana.
Universiti memerlukan pentadbir yang cekap mengurus sistem, tetapi universiti juga memerlukan pentadbir yang mampu menghasilkan pemikiran, mencipta wacana dan menawarkan penyelesaian.
Kesimpulannya, apabila seorang pentadbir menulis, beliau bukan sekadar meninggalkan rekod tentang apa yang telah dilakukan. Beliau meninggalkan pemikiran tentang apa yang boleh dilakukan. Dalam dunia pendidikan tinggi yang sentiasa berubah, mungkin itulah senjata intelektual yang paling diperlukan oleh seorang pentadbir universiti, pena yang mampu menukar pengalaman menjadi ilmu, ilmu menjadi wacana dan wacana menjadi perubahan.
Mungkin sudah tiba masanya kita tidak lagi bertanya berapa ramai pentadbir universiti yang mampu menulis, tetapi berapa banyak perubahan yang mampu dilahirkan melalui tulisan mereka.
Shafry Salim
Pengarah Pusat Islam
Universiti Tun Hussein Onn Malaysia (UTHM)
Setiausaha Majlis Hal Ehwal Islam IPT Malaysia (MAHEIS)
Rencana ini juga diterbitkan di:
1. Bernama (bernama.com), 4 September 2026: Penulisan Senjata Intelektual Pentadbir UniversitiÂ
