Projek e-ART, RTS pacu transformasi mobiliti Johor Bahru

Kelulusan Kabinet terhadap projek Elevated Autonomous Rapid Transit (e-ART) di Johor Bahru menandakan satu lonjakan besar dalam landskap pengangkutan awam negeri Johor. Ia bukan sekadar projek infrastruktur baharu, sebaliknya mencerminkan kesediaan kerajaan untuk menangani isu mobiliti bandar secara lebih menyeluruh, moden dan berorientasikan masa depan. Dalam konteks Johor Bahru sebagai bandar sempadan yang semakin berkembang pesat, keperluan terhadap sistem pengangkutan awam yang cekap, bersepadu dan mampan tidak lagi boleh ditangguhkan.

Johor Bahru mempunyai kedudukan unik berbanding bandar lain di Malaysia. Ia bukan sahaja pusat pentadbiran dan ekonomi negeri, malah menjadi pintu masuk utama negara ke Singapura. Justeru, pembukaan laluan RTS antara Bukit Chagar dan Woodlands North kelak akan membawa manfaat besar kepada hubungan Malaysia-Singapura, tetapi pada masa sama turut meningkatkan tekanan kepada sistem jalan raya dan pengangkutan bandar Johor Bahru. RTS dilaporkan mampu membawa sehingga 10,000 penumpang sejam bagi setiap arah, dengan anggaran 40,000 penumpang sehari pada peringkat awal operasi.

Oleh itu, perancangan e-ART tidak boleh dilihat secara terpisah daripada rangkaian RTS. Jika RTS berperanan sebagai penghubung rentas sempadan, e-ART pula perlu berfungsi sebagai rangkaian pengangkutan domestik yang membawa penumpang dari Bukit Chagar ke kawasan tumpuan seperti JB Sentral, Larkin, Tebrau, Skudai, Iskandar Puteri dan kawasan padat lain. Tanpa rangkaian pengagihan yang cekap, risiko yang boleh berlaku ialah kesesakan lalu lintas hanya akan berpindah daripada Tambak Johor ke pusat bandar Johor Bahru.

Langkah Kerajaan Johor memperkukuh kesiapsiagaan menjelang pembukaan RTS wajar dipuji kerana ia mengambil pendekatan yang lebih menyeluruh. Antara langkah yang dicadangkan termasuk pembinaan Pedestrian Overhead Bridge (POB) yang menghubungkan RTS Bukit Chagar dengan kawasan tumpuan utama, penyambungan RTS dengan ETS, bas awam, teksi dan shuttle, perluasan konsep Park & Ride di lokasi strategik, pelaksanaan laluan kontra, penaiktarafan lampu isyarat pintar serta penyusunan semula aliran trafik di sekitar JB Sentral dan Jalan Jim Quee. Pelan ini turut dilaporkan oleh media sebagai sebahagian daripada usaha memperkukuh kesiapsiagaan sistem pengangkutan awam Johor menjelang operasi RTS.

Dari perspektif perancangan pengangkutan, kekuatan utama pelan ini ialah ia tidak hanya memberi tumpuan kepada satu mod pengangkutan. Sebaliknya, ia melihat mobiliti bandar sebagai satu ekosistem. Penyelesaian trafik tidak boleh bergantung kepada pembesaran jalan semata-mata. Tambahan keluasan jalan lazimnya hanya memberi kelegaan sementara kerana pertambahan kapasiti akan diisi semula oleh pertambahan kenderaan. Oleh itu, penyelesaian jangka panjang perlu memberi tumpuan kepada pengangkutan awam yang boleh dipercayai, jaringan pejalan kaki yang selamat, sistem Park & Ride yang praktikal serta pengurusan trafik pintar berasaskan data.

Pembinaan POB antara RTS Bukit Chagar dengan kawasan utama sekitar bandar adalah langkah kritikal. Namun, POB tidak boleh dibina sekadar sebagai jejantas biasa. Ia perlu direka sebagai laluan mobiliti bandar yang selamat, selesa dan inklusif. Ini bermakna kemudahan seperti lif, eskalator, bumbung, pencahayaan, kamera keselamatan, papan tanda arah, laluan OKU dan sambungan terus ke hab pengangkutan serta kawasan komersial perlu diberi keutamaan. Jika penumpang masih perlu melintas jalan secara tidak teratur, menunggu di bahu jalan atau bergantung kepada kenderaan e-hailing di lokasi tidak sesuai, maka kesesakan mikro di sekitar stesen tetap akan berlaku.

Integrasi RTS dengan ETS, bas awam, teksi dan shuttle pula menjadi faktor penentu kepada kejayaan sistem ini. RTS tidak boleh beroperasi sebagai sistem rentas sempadan yang terpisah daripada jaringan pengangkutan tempatan. Pengguna dari kawasan luar pusat bandar perlu mempunyai pilihan untuk sampai ke Bukit Chagar tanpa membawa kenderaan persendirian. Begitu juga pengguna yang tiba dari Singapura perlu dapat meneruskan perjalanan ke destinasi lain di Johor Bahru dengan mudah. Ini menuntut penyelarasan jadual, laluan feeder, lokasi hentian, maklumat perjalanan dan sistem pembayaran yang lebih bersepadu.

Konsep Park & Ride di tempat tumpuan umum juga sangat relevan. Lokasi ini berpotensi menjadi titik penapisan kenderaan sebelum memasuki pusat bandar. Namun, kejayaan Park & Ride bergantung kepada tiga perkara utama: kekerapan shuttle, kos yang berpatutan dan keselamatan pengguna. Jika pengguna perlu menunggu terlalu lama, membayar caj parkir yang tinggi atau tidak yakin terhadap ketepatan masa shuttle, mereka akan terus memilih untuk memandu ke pusat bandar. Oleh itu, Park & Ride mesti dilihat sebagai pakej lengkap yang menggabungkan tempat letak kereta, shuttle berkekerapan tinggi, maklumat masa nyata dan kemudahan pembayaran yang mudah.

Pelaksanaan laluan kontra dan lampu isyarat pintar pula menunjukkan keperluan kepada pengurusan trafik yang lebih dinamik. Dalam kawasan seperti Jalan Tebrau, Jalan Tun Abdul Razak, Jalan Jim Quee, JB Sentral dan laluan menuju Bukit Chagar, corak trafik berubah mengikut masa puncak, cuti umum, hujan, aktiviti sempadan dan pergerakan bas atau teksi. Oleh itu, pengurusan trafik tidak boleh hanya bersifat statik. Ia perlu disokong oleh data masa nyata melalui kamera, sensor, analitik trafik dan sistem kawalan lampu isyarat adaptif. Laluan kontra juga perlu dilaksanakan secara berhati-hati dengan kawalan keselamatan, papan tanda jelas dan penguatkuasaan yang konsisten.

Dalam hal ini, Johor juga wajar mempertimbangkan penubuhan RTS Mobility Command Centre sebagai pusat penyelarasan operasi harian. Pusat ini boleh memantau pergerakan penumpang, status trafik, ketibaan bas dan shuttle, penggunaan Park & Ride, gangguan perkhidmatan, insiden jalan raya serta aliran pejalan kaki di sekitar Bukit Chagar dan JB Sentral. Dengan pusat kawalan sebegini, keputusan operasi boleh dibuat secara lebih pantas, berasaskan data dan merentas agensi. Ia juga boleh membantu penyelarasan antara pihak berkuasa tempatan, operator RTS, operator bas, polis trafik, agensi pengangkutan dan penyedia perkhidmatan sokongan.

Selain itu, Johor memerlukan sistem maklumat perjalanan bersepadu. Pengguna perlu mengetahui masa ketibaan bas, status shuttle, ketersediaan parkir, keadaan trafik dan pilihan sambungan ke RTS melalui satu platform yang mudah digunakan. Papan digital di stesen, aplikasi mudah alih dan maklumat masa nyata di lokasi Park & Ride boleh meningkatkan keyakinan pengguna terhadap pengangkutan awam. Dalam mobiliti moden, maklumat adalah sebahagian daripada perkhidmatan. Pengguna akan lebih cenderung meninggalkan kenderaan persendirian apabila mereka yakin perjalanan mereka boleh dirancang dengan tepat.

Satu lagi aspek penting ialah penyediaan zon khas untuk e-hailing, teksi, bas dan kenderaan persendirian. Tanpa pengurusan ruang yang jelas, kawasan sekitar Bukit Chagar dan JB Sentral berisiko menjadi sesak akibat aktiviti mengambil dan menurunkan penumpang secara tidak teratur. Zon drop-off dan pick-up perlu direka dengan kapasiti mencukupi, aliran masuk-keluar yang selamat, kawalan masa menunggu dan penguatkuasaan yang tegas. Ini penting kerana kesesakan bandar sering bukan berpunca daripada jumlah kenderaan semata-mata.

Dalam jangka sederhana, e-ART boleh menjadi pelengkap penting kepada RTS. Jika dirancang dengan baik, e-ART boleh menghubungkan nod utama bandar dan mengurangkan kebergantungan kepada kenderaan persendirian. Namun, e-ART perlu dipastikan benar-benar bersepadu dengan RTS, bas, Park & Ride, laluan pejalan kaki dan pembangunan guna tanah. Teknologi sahaja tidak mencukupi; yang lebih penting ialah pengalaman perjalanan dari pintu ke pintu.

Impak ekonomi daripada sistem ini juga besar. Rangkaian RTS dan e-ART boleh merancakkan pembangunan berorientasikan transit, meningkatkan nilai kawasan sekitar stesen, menyokong aktiviti perniagaan, memperkukuh sektor pelancongan bandar dan meningkatkan daya saing Johor Bahru sebagai bandar sempadan moden. Ia juga boleh menyokong pembangunan modal insan dalam bidang rel, pengangkutan pintar, operasi mobiliti, penyelenggaraan, keselamatan sistem dan analitik data. Universiti, TVET dan industri tempatan perlu dilibatkan awal supaya projek ini tidak hanya membina infrastruktur, tetapi turut membangunkan kepakaran tempatan.

Kesimpulannya, pelan Kerajaan Johor untuk mengurangkan kesesakan trafik susulan pembukaan RTS adalah tepat dan berpandangan jauh. Kekuatan pelan ini terletak pada pendekatan bersepadu yang menggabungkan akses pejalan kaki, integrasi pengangkutan awam, Park & Ride, pengurusan trafik pintar dan penyusunan semula aliran trafik pusat bandar. Namun, kejayaan sebenar bergantung kepada pelaksanaan. Infrastruktur mesti siap mengikut masa, perkhidmatan feeder mesti kerap, maklumat pengguna mesti jelas, tambang mesti berpatutan dan operasi mesti diselaraskan secara masa nyata.

Jika semua elemen ini dilaksanakan dengan disiplin perancangan yang tinggi, Johor Bahru bukan sahaja dapat mengurangkan tekanan trafik apabila RTS beroperasi, malah berpotensi menjadi model bandar sempadan moden yang mengutamakan mobiliti awam, keselamatan, keterhubungan dan kualiti hidup rakyat. RTS dan e-ART perlu dilihat bukan sekadar projek pengangkutan, tetapi sebagai asas kepada transformasi Johor Bahru sebagai bandar masa depan yang lebih tersusun, pintar dan berdaya saing.