Malaysia perlu percepat tenaga boleh diperbaharui tangani krisis Asia Barat

Krisis geopolitik di Asia Barat yang melibatkan konflik berpanjangan, ketegangan politik, serta ketidaktentuan bekalan tenaga global telah memberi impak besar kepada ekonomi dunia. Ketegangan antara Iran, Amerika Syarikat dan Israel telah meningkatkan risiko gangguan terhadap laluan strategik perdagangan minyak dunia seperti Selat Hormuz, yang mengendalikan kira-kira 20% bekalan minyak global. Sebarang gangguan di laluan ini telah menyebabkan lonjakan harga minyak mentah dunia secara mendadak.

Sektor tenaga di Malaysia masih didominasi oleh bahan api fosil seperti arang batu dan gas asli. Sebagai sebuah negara yang masih bergantung kepada bahan api fosil, Malaysia tidak terkecuali daripada kesan turun naik harga tenaga global. Justeru itu, keperluan untuk mempercepatkan penggunaan tenaga boleh diperbaharui bukan lagi sekadar pilihan, tetapi menjadi satu keperluan strategik nasional. Pendekatan ini selari dengan aspirasi pembangunan lestari negara iaitu pelaksanaan Pelan Hala Tuju Peralihan Tenaga Negara (NETR) yang menekankan transformasi sistem tenaga negara ke arah tenaga hijau dan berdaya tahan.

Krisis Asia Barat secara langsung mempengaruhi harga minyak mentah dunia. Ketidaktentuan bekalan akibat konflik telah menyebabkan harga minyak melonjak secara mendadak kepada lebih USD100 setong, sekali gus meningkatkan kos import tenaga bagi negara seperti Malaysia. Walaupun Malaysia merupakan pengeluar minyak dan gas, realitinya negara terdedah kepada turun naik harga global kerana struktur ekonomi yang terbuka. Kenaikan harga bahan api akan memberi kesan rantaian kepada kos pengangkutan, harga makanan, serta kos operasi industri. Dalam jangka panjang, ketidakstabilan ini boleh menjejaskan daya saing ekonomi negara.

Dalam situasi ini, tenaga boleh diperbaharui merupakan penyelesaian strategik untuk mengurangkan kebergantungan kepada bahan api fosil. Malaysia mempunyai potensi besar dalam sumber tenaga boleh diperbaharui seperti tenaga solar, hidro, biojisim dan angin. Berdasarkan NETR, Malaysia menyasarkan peningkatan kapasiti tenaga boleh diperbaharui sehingga 70% dalam campuran tenaga menjelang tahun 2050. Sasaran ini bukan sahaja penting untuk mengurangkan pelepasan karbon, tetapi juga untuk meningkatkan keselamatan tenaga negara.

Salah satu kelebihan utama tenaga boleh diperbaharui ialah sifatnya yang tidak bergantung kepada faktor geopolitik. Berbeza dengan minyak dan gas yang tertumpu di kawasan tertentu seperti Asia Barat, sumber tenaga seperti solar boleh dijana secara konsisten dalam negara. Malaysia yang berada di kawasan khatulistiwa menerima cahaya matahari sepanjang tahun, menjadikan tenaga solar sebagai sumber paling berpotensi untuk dimanfaatkan secara meluas. Dengan mempercepat pemasangan panel solar di bangunan kerajaan, industri, serta kediaman, Malaysia boleh mengurangkan kebergantungan kepada import bahan api dan meningkatkan keupayaan tenaga domestik.

Selain itu, pembangunan tenaga boleh diperbaharui juga mampu merangsang pertumbuhan ekonomi baharu. NETR menggariskan bahawa peralihan tenaga berpotensi menjana pelaburan sehingga RM1.2 trilion hingga RM1.3 trilion menjelang 2050 serta mewujudkan ratusan ribu peluang pekerjaan dalam sektor hijau. Ini termasuk pekerjaan dalam bidang pemasangan solar, penyelenggaraan sistem tenaga, pembangunan teknologi hijau, serta penyelidikan dan inovasi. Dalam konteks krisis Asia Barat, strategi ini bukan sahaja melindungi ekonomi daripada kejutan luaran, tetapi juga membuka ruang kepada pertumbuhan ekonomi domestik yang lebih mampan.

Namun begitu, usaha mempercepatkan tenaga boleh diperbaharui bukan tanpa cabaran. Antara cabaran utama ialah kos permulaan yang tinggi, kekangan infrastruktur grid, serta isu penyimpanan tenaga. Tenaga solar, misalnya, bergantung kepada keadaan cuaca dan waktu siang, menyebabkan keperluan kepada sistem penyimpanan tenaga seperti bateri menjadi kritikal. Oleh itu, pelaburan dalam teknologi penyimpanan tenaga dan grid pintar perlu dipertingkatkan bagi memastikan kestabilan bekalan elektrik.

Selain itu, kesedaran masyarakat dan industri terhadap kepentingan tenaga boleh diperbaharui perlu diperhebatkan. Banyak perusahaan kecil dan sederhana (PKS) di Malaysia masih bergantung kepada tenaga konvensional kerana kos yang lebih rendah. Oleh itu, kerajaan perlu menyediakan insentif seperti subsidi, pengecualian cukai, serta skim pembiayaan hijau untuk menggalakkan peralihan kepada tenaga boleh diperbaharui. Pendekatan ini penting bagi memastikan peralihan tenaga berlaku secara inklusif tanpa membebankan sektor perniagaan.

Pada masa yang sama, Malaysia perlu memperkukuh kerjasama serantau dalam pembangunan tenaga boleh diperbaharui. Inisiatif seperti ASEAN Power Grid membuka peluang kepada perdagangan tenaga rentas sempadan, termasuk eksport tenaga hijau ke negara jiran. Ini bukan sahaja meningkatkan keselamatan tenaga serantau, tetapi juga menjadikan Malaysia sebagai hab tenaga boleh diperbaharui di Asia Tenggara. Dalam konteks krisis Asia Barat, kerjasama serantau ini dapat mengurangkan kebergantungan kepada sumber tenaga luar yang tidak stabil.

Dari perspektif dasar, kerajaan telah mengambil langkah proaktif melalui pelaksanaan NETR yang merangkumi enam teras utama, termasuk kecekapan tenaga, tenaga boleh diperbaharui, hidrogen, bioenergi, mobiliti hijau dan teknologi penangkapan karbon. Pendekatan menyeluruh ini menunjukkan komitmen Malaysia untuk mencapai sasaran pelepasan karbon sifar bersih menjelang 2050. Namun, pelaksanaan dasar ini memerlukan koordinasi yang berkesan antara kerajaan, sektor swasta, dan masyarakat bagi memastikan kejayaan jangka panjang.

Dalam menghadapi krisis Asia Barat, Malaysia juga perlu melihat tenaga boleh diperbaharui sebagai alat geopolitik. Negara yang mempunyai keupayaan tenaga domestik yang kukuh akan lebih berdaya tahan terhadap tekanan luar. Dengan mengurangkan kebergantungan kepada import bahan api, Malaysia mampu meningkatkan keupayaan tenaga domestik serta mengurangkan risiko ekonomi akibat konflik global. Ini selari dengan konsep keterjaminan tenaga yang menjadi salah satu teras utama dalam perancangan tenaga negara.

Selain itu, peralihan kepada tenaga boleh diperbaharui juga memberi manfaat kepada alam sekitar. Sektor tenaga merupakan penyumbang terbesar kepada pelepasan gas rumah kaca di Malaysia. Dengan meningkatkan penggunaan tenaga bersih, negara dapat mengurangkan kesan perubahan iklim seperti banjir, kemarau, dan cuaca ekstrem. Dalam jangka panjang, ini akan mengurangkan kos ekonomi akibat bencana alam serta meningkatkan kesejahteraan rakyat.

Dari sudut sosial, tenaga boleh diperbaharui juga berpotensi meningkatkan kualiti hidup rakyat. Akses kepada tenaga yang bersih dan stabil dapat menyokong pembangunan luar bandar, meningkatkan produktiviti, serta mengurangkan kos sara hidup. Program pemasangan solar di kawasan luar bandar misalnya, boleh membantu komuniti yang tidak mempunyai akses kepada grid elektrik tradisional. Ini selari dengan prinsip keadilan sosial dalam peralihan tenaga yang menekankan bahawa tiada pihak yang tertinggal.

Namun, untuk memastikan kejayaan peralihan ini, Malaysia perlu memperkukuh pembangunan modal insan. Tenaga kerja yang mahir dalam teknologi hijau amat diperlukan untuk menyokong industri tenaga boleh diperbaharui. Oleh itu, institusi pendidikan dan latihan teknikal perlu memainkan peranan penting dalam melahirkan tenaga kerja yang kompeten dalam bidang ini. Ini termasuk program TVET, kursus kejuruteraan tenaga, serta latihan kemahiran berkaitan teknologi hijau.

Kesimpulannya, krisis Asia Barat telah membuka mata dunia terhadap kepentingan keselamatan tenaga dan keperluan untuk mengurangkan kebergantungan kepada bahan api fosil. Bagi Malaysia, mempercepatkan pembangunan tenaga boleh diperbaharui merupakan langkah strategik untuk menghadapi ketidaktentuan global, meningkatkan daya tahan ekonomi, serta memastikan pembangunan yang mampan. Melalui pelaksanaan NETR dan sokongan semua pihak, Malaysia berpotensi menjadi peneraju dalam tenaga hijau di rantau ini. Peralihan ini bukan sahaja penting untuk menangani krisis semasa, tetapi juga untuk memastikan masa depan yang lebih stabil, lestari, dan sejahtera bagi generasi akan datang.