Ancaman dan bahaya e-waste ke atas kesejahteraan manusia dan alam sekitar

Dunia moden pada hari ini dihambat oleh kemajuan teknologi digital yang telah mempercepatkan penggunaan peranti elektrik dan elektronik dalam kehidupan seharian. Telefon pintar, komputer, televisyen serta pelbagai peranti peralatan elektrik kini dianggap sebagai satu keperluan asas manusia. Namun, di sebalik manfaat ini, sama ada kita sedar ataupun tidak, muncul satu masalah besar, iaitu sisa elektronik atau lebih dikenali sebagai e-waste. E-waste merujuk kepada sejenis sisa yang berasal daripada peralatan elektrik dan elektronik yang sudah tidak berguna atau berfungsi kerana sudah rosak, usang, atau tidak lagi digunakan. Sisa ini, sama juga dengan sisa pepejal yang lain seperti sisa dari perbandaran, sisa institusi, sisa perumahan, boleh menjejaskan ekosistem bumi, memudaratkan kesihatan manusia, merosakkan alam sekitar dan menggugat kesejahteraan masyarakat sekiranya ia tidak dikelolakan dengan baik.

Ancaman daripada e-waste bukanlah satu perkara baharu. Di negara-negara maju ancaman daripada e-waste telah dikelola dengan bijak supaya ianya tidak memberi ancaman dan menjejaskan kesejahteraan masyarakat. Oleh yang demikian, di Malaysia keperluan untuk memberi pengetahuan dan pemahaman yang jelas kepada masyarakat adalah satu perkara yang wajar ditingkatkan. Ancaman, bahaya dan kesan e-waste kepada manusia dan alam sekitar perlu didedah dan diwar-warkan kepada masyarakat selaku pengguna dan penerima daripada kesan e-waste.

Kini dengan dunia yang boleh berhubung tanpa sempadan, kewujudan pelbagai jenis e-waste menunjukkan betapa luas dan skop masalah yang perlu ditangani. Secara umumnya, e-waste boleh didapati dalam pelbagai bentuk dan jenis antaranya ialah:

Peranti komunikasi: telefon bimbit, tablet, komputer riba.
Peralatan hiburan: televisyen, radio, pemain DVD.
Peralatan rumah tangga: mesin basuh, peti sejuk, pendingin hawa.
Komponen kecil: bateri, lampu, kabel, dan perkakas elektronik lain.

Ancaman dan bahaya e-waste kepada masyarakat

Banyak kajian yang telah dijalankan sebelum ini menunjukkan bahawa e-waste mengandungi pelbagai bahan kimia yang berbahaya kepada manusia dan alam sekitar seperti plumbum, merkuri, arsenik dan kadmium. Pembuangan sisa secara tidak terkawal boleh membawa kesan yang berbahaya dan boleh mengancam kesihatan manusia serta memudaratkan ekosistem bumi. Pendedahan kepada bahan toksik sama ada secara langsung atau tidak langsung boleh menyebabkan sistem badan manusia mengalami kerosakan saraf, masalah pernafasan, gangguan sistem pembiakan dan pelbagai penyakit kronik.

Selain itu e-waste juga boleh memberi kesan kepada pencemaran alam sekitar. Ancaman bahan kimia daripada e-waste boleh meresap ke dalam tanah dan mencampuri aliran air bawah yang boleh mengancam dan menjejaskan ekosistem serta membunuh hidupan akuatik secara langsung dan tidak langsung. Di samping itu juga, kualiti hidup masyarakat akan merosot ekoran berlakunya pencemaran udara dan air akibat pembakaran atau pelupusan e-waste secara haram yang boleh menjejaskan kesejahteraan masyarakat secara keseluruhan.

Isu penemuan kontena e-waste di pelabuhan Malaysia baru-baru ini sangat membimbangkan. Negara mengalami kejutan apabila wujud kegiatan pengimportan sisa elektronik secara haram. Pada tahun 2026, Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) mendedahkan bahawa sebanyak 2,000 hingga 3,000 kontena e-waste disyaki dibawa masuk secara haram melalui pelabuhan utama negara. Syarikat-syarikat terbabit hanya mengekstrak komponen bernilai tinggi seperti tembaga dan emas, manakala baki sisa toksik dilupuskan secara tidak terkawal, sekali gus mencemarkan alam sekitar. Isu ini menjelaskan sikap rakus sesetengah manusia sehingga sanggup menggadaikan keselamatan dan kesejahteraan negara demi keuntungan untuk jangka masa pendek. Dalam isu ini, negara tidak boleh berdiam diri, langkah keselamatan dengan memperketatkan kawalan pintu masuk negara perlu diawasi dengan lebih menyeluruh

Dalam konteks ini masyarakat dan negara harus memainkan peranan yang aktif dalam menangani isu e-waste. Penglibatan dan kerjasama daripada semua pihak penting digembeling. Masyarakat selaku pengguna perlu diperkasakan amalan konsep 3R (Reduce, Reuse, Recycle), menghantar e-waste ke pusat kitar semula yang khas dan mengurangkan pembelian berlebihan dan mengutamakan produk tahan lama.

Manakala di pihak negara pula perlu lebih aktif dan menguatkuasakan undang-undang pelupusan e-waste dengan lebih tegas, menyediakan kemudahan sokongan seperti pusat pengumpulan e-waste di seluruh negara, melaksanakan kempen kesedaran awam secara berterusan dan menggalakkan industri menghasilkan produk mesra alam dan mudah dikitar semula.

Kesimpulannya, e-waste merupakan ancaman secara senyap yang mampu menggugat kesejahteraan manusia dan alam sekitar. Sikap tamak manusia mempercepatkan penghasilannya. Kes-kes tempatan di Malaysia membuktikan bahawa masalah e-waste bukan sahaja berkait dengan pencemaran, tetapi juga dengan isu integriti dan penguatkuasaan. Namun, kita masih percaya bahawa dengan adanya kerjasama yang konsisten antara masyarakat dan negara, isu ini akan dapat ditangani dengan baik dari masa ke masa. Justeru, kesejahteraan masyarakat hanya dapat dicapai jika teknologi diuruskan dengan bijak, bertanggung jawab, dan beretika.