Dalam era globalisasi dan kemajuan teknologi yang pesat, profesion kejuruteraan bukan sahaja menuntut kemahiran teknikal yang tinggi, tetapi juga memerlukan kefahaman mendalam terhadap nilai-nilai kemanusiaan, tanggungjawab sosial dan keupayaan untuk berinteraksi dalam persekitaran yang pelbagai. Sehubungan itu, Engineering Accreditation Council (EAC) di bawah Board of Engineers Malaysia (BEM) telah memperkenalkan Engineeriang Programme Accreditation Standard 2024 (EAC Standard 2024), yang menekankan kepentingan etika, tingkah laku inklusif, dan kesedaran terhadap kepelbagaian sebagai sebahagian daripada profil pengetahuan dan sikap yang wajib dimiliki oleh setiap graduan kejuruteraan.

Etika profesional dalam kejuruteraan

Etika profesional merupakan asas kepada kepercayaan masyarakat terhadap profesion kejuruteraan. Ia merangkumi prinsip-prinsip moral seperti kejujuran, integriti, keadilan, dan tanggungjawab terhadap keselamatan awam serta kelestarian alam sekitar. Jurutera sering berdepan dengan dilema etika yang memerlukan pertimbangan bukan sahaja dari sudut teknikal, tetapi juga dari sudut kemanusiaan dan sosial.

Sebagai contoh, dalam pembangunan infrastruktur, jurutera perlu memastikan bahawa reka bentuk dan pelaksanaan projek tidak menjejaskan keselamatan pengguna, tidak merosakkan alam sekitar, dan tidak menindas mana-mana komuniti. Dalam konteks kejuruteraan mekanikal, pertimbangan etika juga sangat penting. Sebagai contoh, dalam mereka bentuk sistem brek untuk kenderaan, jurutera mekanikal perlu memastikan bahawa bahan dan reka bentuk yang digunakan adalah selamat, tahan lama dan diuji mengikut piawaian keselamatan yang ketat. Mengabaikan aspek ini demi mengurangkan kos boleh mengakibatkan kemalangan maut dan menjejaskan nyawa pengguna. Begitu juga, dalam pembangunan sistem HVAC (pemanasan, pengudaraan dan penyaman udara) untuk bangunan awam, jurutera perlu memastikan sistem tersebut mesra alam, cekap tenaga dan tidak menjejaskan kesihatan penghuni. Oleh itu, pemahaman terhadap etika profesional bukan sahaja penting untuk mematuhi undang-undang dan peraturan, tetapi juga untuk memastikan keputusan yang dibuat adalah adil, bertanggungjawab dan berorientasikan kesejahteraan masyarakat.

Norma dan tanggungjawab profesional

Norma amalan kejuruteraan ditetapkan oleh badan profesional seperti BEM dan merangkumi garis panduan yang perlu dipatuhi oleh semua jurutera berdaftar. Ini termasuk pematuhan kepada kod etika, standard teknikal dan keperluan perundangan. Jurutera juga bertanggungjawab untuk terus meningkatkan kemahiran dan pengetahuan mereka melalui pembelajaran berterusan, serta menyumbang kepada pembangunan masyarakat melalui inovasi dan penyelesaian masalah yang berkesan.

Tanggungjawab profesional juga merangkumi keupayaan untuk bekerja dalam pasukan pelbagai disiplin, berkomunikasi secara berkesan dan membuat keputusan yang berasaskan data serta pertimbangan etika. Dalam konteks ini, jurutera bukan sahaja dilihat sebagai penyelesai masalah teknikal, tetapi juga sebagai pemimpin yang mampu mempengaruhi perubahan positif dalam masyarakat.

Kepelbagaian dan sikap inklusif dalam kejuruteraan

Salah satu elemen penting yang ditekankan dalam EAC Standard 2024 ialah kesedaran terhadap kepelbagaian dan pengamalan sikap inklusif. Kepelbagaian merujuk kepada perbezaan dalam aspek seperti etnik, jantina, umur, keupayaan fizikal, latar belakang sosioekonomi dan kepercayaan. Dalam dunia kejuruteraan yang semakin berinteraksi secara global, keupayaan untuk menghargai dan bekerjasama dengan individu daripada pelbagai latar belakang adalah sangat penting.

Sikap inklusif pula merujuk kepada kesediaan untuk menerima, menghormati, dan meraikan perbezaan ini. Ia melibatkan penciptaan persekitaran kerja yang selamat, menyokong, dan adil kepada semua individu tanpa mengira latar belakang mereka. Dalam konteks kejuruteraan, ini boleh diterjemahkan kepada amalan seperti memastikan akses yang sama kepada peluang latihan dan pembangunan, mengelakkan diskriminasi dalam pengambilan pekerja, serta menggalakkan penyertaan aktif semua ahli pasukan dalam proses membuat keputusan.

Kajian menunjukkan bahawa pasukan yang pelbagai dan inklusif lebih cenderung untuk menghasilkan idea yang inovatif dan penyelesaian yang lebih menyeluruh. Ini kerana setiap individu membawa perspektif unik yang boleh memperkayakan proses pemikiran dan penyelesaian masalah. Oleh itu, sikap inklusif bukan sahaja penting dari sudut etika, tetapi juga memberi kelebihan strategik dalam dunia kejuruteraan yang kompetitif.

Pelaksanaan dalam kurikulum kejuruteraan di UTHM

Sebagai institusi pengajian tinggi yang komited terhadap kecemerlangan akademik dan pembangunan holistik pelajarnya, Universiti Tun Hussein Onn Malaysia (UTHM) telah mengambil langkah proaktif untuk menyelaraskan kurikulum program kejuruteraannya dengan kehendak EAC Standard 2024. Bermula dengan pengambilan pelajar baharu Semester 1 Sesi 2025/2026 pada September 2025, semua program Sarjana Muda Kejuruteraan, termasuk Sarjana Muda Kejuruteraan Mekanikal dengan Kepujian, akan menerapkan elemen etika profesional, tingkah laku inklusif dan kesedaran terhadap kepelbagaian secara sistematik dalam kurikulum masing-masing.

Pendekatan ini melibatkan integrasi topik-topik berkaitan dalam kursus teras dan elektif, pelaksanaan aktiviti pembelajaran berasaskan projek yang menekankan nilai-nilai etika dan sosial, serta penilaian berterusan terhadap sikap dan tingkah laku pelajar dalam konteks profesional. Selain itu, pelajar juga akan didedahkan kepada senario dunia sebenar melalui latihan industri, seminar profesional dan kolaborasi dengan industri yang menekankan kepentingan nilai-nilai ini dalam amalan kejuruteraan harian.

Langkah ini bukan sahaja memenuhi keperluan akreditasi, tetapi juga memastikan bahawa graduan UTHM bersedia untuk menghadapi cabaran dunia sebenar sebagai jurutera yang bukan sahaja cekap dari segi teknikal, tetapi juga beretika, bertanggungjawab, dan inklusif.

Kesimpulannya, dalam menghadapi cabaran abad ke-21, profesion kejuruteraan memerlukan lebih daripada sekadar kemahiran teknikal. Jurutera masa kini perlu memiliki kesedaran etika yang tinggi, keupayaan untuk berinteraksi dalam persekitaran yang pelbagai, dan sikap inklusif yang menyokong keharmonian serta inovasi. Piawaian yang ditetapkan oleh EAC melalui EAC Standard 2024 memberikan panduan yang jelas ke arah ini, dan pelaksanaannya dalam kurikulum kejuruteraan di UTHM merupakan langkah penting ke arah melahirkan jurutera yang holistik dan berdaya saing.

Dengan penerapan nilai-nilai ini, profesion kejuruteraan akan terus relevan dan dihormati, bukan sahaja sebagai pemacu pembangunan teknologi, tetapi juga sebagai penjaga nilai-nilai kemanusiaan dan keadilan sosial.

Prof. Madya Ir. Ts. Dr. Saifulnizan Jamian
Ketua Jabatan
Jabatan Kejuruteraan Mekanikal
Fakulti Kejuruteraan Mekanikal Dan Pembuatan
Universiti Tun Hussein Onn Malaysia (UTHM)

Dr. Kamarul-Azhar Kamarudin
Timbalan Dekan (Akademik dan Antarabangsa)
Fakulti Kejuruteraan Mekanikal dan Pembuatan
Universiti Tun Hussein Onn Malaysia (UTHM)